Een reis van mediterrane meren naar gletsjers en de hoogste toppen van de Alpen
Zwitserland is beroemd om zijn bergen, maar het landschap is veel veelzijdiger dan alleen besneeuwde Alpentoppen. In het zuiden groeien palmen langs meren, rond het Meer van Genève liggen wijngaarden op zonnige hellingen en in het noorden bepalen glooiende landbouwgebieden het uitzicht. Slechts enkele uren verder liggen gletsjers, kale bergpassen en toppen die meer dan vierduizend meter hoog zijn.
Juist die enorme hoogteverschillen maken Zwitserland bijzonder. Binnen een relatief klein land kun je door verschillende klimaatzones reizen. Een treinrit kan beginnen tussen wijngaarden en eindigen in een landschap van sneeuw, rotsen en ijs.
Ticino voelt soms eerder Italiaans dan Zwitsers
In het zuiden van Zwitserland ligt Ticino, waar het klimaat duidelijk zachter is dan in veel andere delen van het land. Rond het Lago Maggiore en het Meer van Lugano groeien palmen en andere planten die profiteren van warme zomers en relatief milde winters.
De meren worden tegelijkertijd omringd door bergen. Daardoor ontstaat een bijzonder contrast tussen mediterrane vegetatie langs het water en bergtoppen op de achtergrond.
In valleien zoals de Verzasca wordt het landschap ruiger. De rivier stroomt hier over gladde rotsen en vormt natuurlijke poelen met opvallend helder groenblauw water.
Lavaux: wijngaarden boven het Meer van Genève
Aan de noordzijde van het Meer van Genève ligt een landschap dat gedurende eeuwen door mensen is gevormd. De steile hellingen van Lavaux zijn bedekt met terrassen waarop druiven worden verbouwd.
Stenen muurtjes ondersteunen de terrassen en kleine dorpen liggen tussen de wijngaarden. Vanaf de wandelpaden kijk je over de wijnranken naar het enorme meer.
Aan de overkant rijzen de Alpen omhoog. Vooral op heldere dagen ontstaat daardoor een landschap waarin wijngaarden, water en hoge bergen in één uitzicht samenkomen.
Lauterbrunnen: een vallei met bijna verticale wanden
In het Berner Oberland ligt een van de meest herkenbare gletsjervalleien van Zwitserland. Lauterbrunnen ligt op de bodem van een brede U-vormige vallei met hoge rotswanden aan beide kanten.
Tientallen watervallen komen vanaf de plateaus boven de vallei naar beneden. De Staubbachfall maakt een vrije val van bijna driehonderd meter en is vanuit het dorp goed zichtbaar.
De vorm van de vallei werd tijdens de ijstijden door gletsjers uitgesleten. Na het verdwijnen van het ijs bleven de steile wanden en vlakke dalbodem achter.
Het turquoise water van de Brienzersee
Niet ver van Lauterbrunnen ligt de Brienzersee. Het meer staat bekend om zijn opvallende turquoise kleur.
Die kleur ontstaat onder andere door zeer fijne gesteentedeeltjes die door gletsjerwater worden aangevoerd. Deze deeltjes blijven in het water zweven en beïnvloeden de manier waarop licht wordt weerkaatst.
Het meer ligt tussen steile berghellingen. Vanaf hoger gelegen wandelpaden zie je hoe het langgerekte wateroppervlak tussen de bergen doorloopt richting Interlaken.
De Aletschgletsjer: een rivier van ijs
Hoog in de Berner Alpen ligt de grootste gletsjer van de Alpen. De Aletschgletsjer bestaat uit enorme hoeveelheden ijs die langzaam vanuit het hooggebergte naar beneden bewegen.
Vanaf uitzichtpunten boven de gletsjer is goed te zien hoe verschillende ijsstromen samenkomen. Donkere lijnen op het oppervlak bestaan uit stenen en puin die door het bewegende ijs worden meegenomen.
De schaal is moeilijk in te schatten totdat je beseft dat de gletsjer tientallen kilometers lang is. Bergen die vanaf een uitzichtpunt dichtbij lijken te liggen, bevinden zich in werkelijkheid kilometers verderop.
Zermatt en de bijna perfecte vorm van de Matterhorn
De Matterhorn is waarschijnlijk de bekendste berg van Zwitserland. De vrijwel piramidevormige top bereikt een hoogte van 4.478 meter en rijst hoog boven de omgeving van Zermatt uit.
Vanuit het dal verandert de berg voortdurend van uiterlijk afhankelijk van licht en bewolking. Soms is alleen de top zichtbaar boven de wolken, terwijl op heldere dagen de volledige bergwand te zien is.
Rond Zermatt liggen tientallen andere vierduizenders en verschillende gletsjers. Daardoor bevindt het dorp zich midden in een van de hoogste berglandschappen van Europa.
Creux du Van: een enorme natuurlijke rotsarena
Niet alle indrukwekkende Zwitserse landschappen liggen in de Alpen. In het Juragebergte bevindt zich Creux du Van, een enorme halfronde rotswand.
De kalkstenen wand is ongeveer anderhalve kilometer breed en bereikt op sommige plaatsen een hoogte van ongeveer 160 meter. Vanaf de bovenrand kijk je over de rotswand naar het beboste landschap beneden.
Het gebied werd mede gevormd door erosie en gletsjeractiviteit. Het resultaat lijkt bijna op een enorm natuurlijk amfitheater.
De Rijnwaterval laat een andere kant van Zwitserland zien
In het noorden van het land ligt bij Schaffhausen de Rheinfall. Hier stroomt de Rijn over een brede rotsrichel naar beneden.
De waterval is niet uitzonderlijk hoog, maar de enorme hoeveelheid water maakt hem indrukwekkend. Vooral wanneer de rivier veel smelt- en regenwater afvoert, stroomt het water met grote kracht tussen de rotsen door.
Het landschap rond de Rheinfall is aanzienlijk lager en groener dan de hooggelegen Alpengebieden. Daarmee laat het opnieuw zien hoe sterk Zwitserland landschappelijk varieert.
Engadin: een brede vallei tussen hoge bergen
In het zuidoosten ligt het Engadin, een langgerekte hooggelegen vallei in het kanton Graubünden. Het landschap is hier opener dan in veel smalle Alpendalen.
Rond St. Moritz liggen verschillende meren achter elkaar in de brede vallei. Lariksbossen bedekken delen van de hellingen en hoge bergtoppen vormen de achtergrond.
In het najaar kleuren de lariksen goudgeel voordat ze hun naalden verliezen. In de winter veranderen de meren en vlaktes in een vrijwel volledig wit landschap.
De Rijnkloof: Zwitserlands eigen Grand Canyon
Bij Flims heeft de Voor-Rijn zich door enorme hoeveelheden gesteente gesneden die duizenden jaren geleden tijdens een gigantische bergstorting in het dal terechtkwamen.
Hierdoor ontstond de Ruinaulta, vaak de Zwitserse Grand Canyon genoemd. Witte en grijze rotswanden rijzen boven de turquoise rivier uit.
Een spoorlijn volgt delen van de rivier door de kloof. Vanuit de trein, vanaf wandelpaden en vanaf hoger gelegen uitzichtpunten krijg je telkens een ander beeld van het landschap.
Gletsjers hebben bijna overal hun sporen achtergelaten
Veel bekende Zwitserse meren en valleien zijn nauw verbonden met de ijstijden. Enorme gletsjers vulden ooit grote delen van het huidige landschap.
Het bewegende ijs sleet diepe valleien uit en transporteerde stenen over grote afstanden. Na het smelten bleven meren, morenes en brede valleien achter.
Zelfs ver buiten de huidige gletsjergebieden zijn deze sporen nog zichtbaar. Daardoor is een groot deel van het Zwitserse landschap eigenlijk een erfenis van een periode waarin veel meer van het land onder ijs lag.
Een treinreis door verschillende klimaatzones
De landschappelijke variatie van Zwitserland is misschien het gemakkelijkst zichtbaar vanuit de trein. Spoorlijnen lopen langs meren, door tunnels en over hoge bergpassen.
Routes zoals de Bernina-lijn verbinden groene valleien met hooggelegen gebieden waar sneeuwvelden en gletsjers liggen. Vervolgens daalt de trein opnieuw af richting het mildere klimaat aan de zuidzijde van de Alpen.
Op sommige trajecten verandert het landschap binnen enkele uren van palmen en wijngaarden naar kale rotsen en sneeuw.
Zwitserland is meer dan de perfecte ansichtkaart
Het klassieke beeld van Zwitserland met een groen bergweiland, houten chalet en besneeuwde top bestaat werkelijk. Maar het is slechts één onderdeel van een veel groter landschap.
Het land heeft mediterrane meren, kalkstenen rotswanden, enorme gletsjers, rivierkloven, wijngaarden en brede hooggelegen valleien. Juist doordat deze gebieden zo dicht bij elkaar liggen, zijn de contrasten bijzonder groot.
Wie tijdens een vakantie verschillende hoogtes en regio's combineert, ontdekt daarom telkens een ander Zwitserland. Soms hoef je daarvoor niet eens ver te reizen: een kabelbaan kan voldoende zijn om binnen een half uur van een groene vallei naar een kale wereld van steen, sneeuw en ijs te gaan.